Gıda olmadan ve beslenmeden insanların yaşamlarını sürdüremeyecekleri bilinen bir gerçektir. Yaşamı sağlıklı sürdürmek açısından güvenli gıdaya ulaşmak ise kritik bir öneme sahiptir. Böylesi bir vazgeçilmezlik, tarım ve gıda ürünleri ile ilgili sistemi, her türlü etik ve güvenlik sorununa karşı hassas hale getirmektedir. Küresel anlamda gıda fiyatlarındaki artış ve firmalar arası rekabetin artmış olması gıdalarda yapılan hilelerin yükselmesine etki yapan en güçlü nedenler arasında sayılmaktadır. Dolayısıyla bu durum, gıda hilelerinin dünyada her sene artmasına ve halk sağlığını ciddi şekilde tehdit edilmesine yol açmıştır. Maalesef bu sorunlar ülkemizde de görülmeye başlanmıştır.
Gıda Standartları Ajansı (Food Standard Agency: FSA) tarafından gıda sahtekarlığı, “tüketiciyi aldatma niyetiyle ve ekonomik kazanç için kasıtlı olarak gıdayı piyasaya arz etmek” olarak tanımlanmaktadır. Ayrıca bu kavram “ekonomik olarak bir çıkar sağlamak amacıyla gıdaya yapılan yasa dışı müdahale” olarak da ifade edilmektedir. Müdahaleler, gıdanın değerini olduğundan yüksek göstermek veya ucuz benzerlerinin ilavesiyle maliyetini düşürmek şeklinde olabilmektedir. Gıda güvencesi ve gıda güvenliği perspektifinden taklit ve tağşiş, gıda sahtekarlığının bir alt kategorisi olarak ele alınmaktadır.
Zeytinyağı en fazla tağşiş uygulanan bitkisel yağlardan biri olduğu belirtilmektedir. Geçtiğimiz günlerde Tarım ve Doğal Kaynaklar Bakanlığı, zeytinyağında tağşişi belirlemek amacıyla yaptırdığı analizler sonucunda 66 numuneden 19 zeytinyağı numunesinin tağşişli olarak tespit edildiğini açıkladı. Yapılan analiz sonucu bize, bu 19 zeytinyağına farklı tohum yağının katıldığını göstermektedir. Gıdada taklit ve tağşiş yapan firmaların kamuoyuna ifşası ve ceza oldukça önemli, ancak mevcut sorunların çözümü için yeterli değildir. Güvenli gıdanın üretilmesi gıda güvenliği sisteminin doğru kurulmasıyla mümkündür. Ülkemizde gıda güvenliğinin bir ayağı olan Tarım ve Doğal Kaynaklar Bakanlığı’na bağlı dairelerin hiçbirinde gıda mühendisi istihdamı bulunmamaktadır. Gıda ürünlerinin denetimi insan sağlığı için oldukça önemli olmakla birlikte gıdalarda kamusal denetim gıda bilimi eğitimi almış gıda mühendisleriyle işbirliği içerisinde yapılması gerekmektedir. İlgili dairelerin teşkilat yasalarında gerekli değişiklikler gecikmeksizin yapılarak gıda mühendisi istihdamı sağlanmalıdır. Ülke insanının yeterli ve güvenilir gıda tüketmesini sağlayamayan ülkelerin gıdaya yapacakları harcamaların çok daha fazlasını sağlık hizmetlerine ayırmak zorunda olduğu bir gerçektir.
Dr. Beste Oymen
KTMMOB Gıda Mühendisleri Odası Yönetim Kurulu (a)
Başkan
