Şehir hayatında yeşil alanların, bakımlı park ve bahçelerin varlığı stresimizi bertaraf eden-bize sağlık sunan unsurlardır, öyle değil mi?
Pek çoğumuz bir fırsatını bulup bir yolda yürüyüş yapmak, yeşil sefasına çıkmak, o temiz havayı solumak, yemyeşil çimler üzerinde çorapsız yürümek, toprağa temas etmek isteriz; çocuklar da oyun parklarında oynamayı, çimlerde yuvarlanmayı severler. Biz peyzaj mimarları bu açık/yeşil alanları bunun için tasarlarız, insan ve doğayı sağlıklı bir şekilde bir araya getirmek için.
Peki dışarıya çıkarken, bu alanlara giderken ve/veya doğa ile buluşurken kentsel ilaçlama çalışmalarından, özellikle herbisit dediğimiz ot ilaçlarından zarar göreceğimiz aklımıza gelir mi?
GELSİN LÜTFEN!
Çünkü özellikle yol boylarında bazı belediyelerde ne yazık ki ot ilaçlama çalışmaları son hızla başladı; siz o yolda yürüyorsunuz veya çocuğunuz yakın zamanda o yolun kenarında oynayacak kimin umurunda… Baharın gelmesiyle birlikte park ve bahçelerde bakım çalışmaları başlarken bu çalışmalarda, özellikle de yabani otlarla mücadelede bir pestisit türü olan herbisitler kullanılıyor. Kamusal alanlarda herbisitler; istilacı bitki türlerinden kurtulmak, kamusal alanların yönetiminde estetik amaçlar veya tehlikeli durumları ortadan kaldırmak ve özel bahçelerde istenmeyen otları yok etmek için uygulanıyor.
Sadece kent zararlılarına değil, faydalı canlılara, çevreye ve insanlara da ciddi zararı dokunabiliyor herbisitlerin de içinde bulunduğu pestisit grubu ilaçların. Söz konusu herbisitlerin de içinde bulunduğu pestisit grubu ilaçların içinde bulunan kimyasal maddeler, obezite, diyabet, erken ergenlik, kısırlık, hatta kanser gibi çok sayıda hastalığa neden olabiliyor. Özellikle anne karnında başlamak üzere, bebeklik ve ilk çocukluk yıllarında maruz kalındığında etkisini uzun vadeli gösterebiliyor. Gelişim bozuklukları, zeka geriliği, ruh ve sinir hastalıkları, otizm, solunum hastalıkları, genetik hastalıklar gibi ciddi sağlık sorunları ortaya çıkarabiliyor. Ayrıca Doğadaki kuş, arı, böcek ve diğer canlı popülasyonlarının/türlerinin azalmasının da en önemli nedenlerinden biri de pestisit kullanımı.
Hem Türkiye’de hem dünyada yapılan pek çok araştırmada kentsel bölgelerde kullanılan pestisit miktarının ve çeşidinin tarımsal alanlarda kullanılanlardan daha fazla olduğu ve tarımsal alanlardan daha az denetime tabi olduğu belirtiliyor. Uluslararası çevre kuruluşları, yetkililerle işbirliği içinde 2030 yılı itibari ile hassas olarak nitelendirilen kentsel yeşil alanlarda pestisit kullanımını tamamen kaldırmayı hedefliyor.
Kentlerin gerek kamusal gerek özel alanlarında pestisitlerden daha sağlıklı, çevre dostu, insan dostu ve ekonomi dostu seçenekler söz konusudur:
Kaldırımlarda veya boş arazilerde çıkan zararsız bitkileri kendi haline bırakmak, zararlı bitkileri eldivenle yolmak yahut çapalamak, makinayla biçmek gibi mekanik yollar kullanmak; Yararlı bitki nüfusunu artırmak ve zararlıları azaltmak için birbirini destekleyen canlı türlerini ortama katarak biyomanipülasyon yollarını kullanmak; Mekanik ve fiziksel teknik ve aletlerle toprak örtüsü oluşturmak bazı çözüm yollarından birkaçıdır.
Örneğin Küçücük bir bahçeniz varsa en ilkel yöntem elle sökmektir; ancak bunda da zamanlama önemli. Bu iş genelde ilkbaharda yapılır ama Mevsimlerde kayma olduğu için ot ilk çıktığı zaman hemen mücadeleye başlamak lazım. Bitkinin en sıkıntılı, en zayıf, en güçsüz olduğu durum yeni filizlendiği, yeni çıktığı zamandır; o zaman sökmeye başlayacağız. Elle sökebiliriz, kürekle sökebiliriz. Elle yolma en uygun yöntemdir, başarı da neye bağlı; elle yolmanın sıklığına bağlı. Sökeceksiniz ama çok yıllıkların toprakta çoğalma yapıları vardır tekrar sürecektir. Tekrar sökeceksiniz, biçeceksiniz.
Herbisit kullanmak yerine geniş alanlarda ot yolma etkinlikleri düzenleyerek hem insan sağlığına katkıda bulunarak hem de çevreyi kirletmeden yabani otlarla mücadele de edilebilir. Bunu hem ailenizle, hem öğrencilerinizle hem de çalıştığınız yerdeki iş arkadaşlarınızla yaparak fiziksel aktivite, sosyalleşme, doğaya temas bazında çok güzel kazanımlarınız da olacaktır.
Parktaki, yoldaki kısaca her yerdeki yabani ottan korkmamamız gerekiyor. Bu otlar biçilebileceği gibi yukarda bahsettiğim böyle ot yolma etkinlikleri ile biraz toprağa dokunmak gerekiyor ki o da bizim mikrobiyomlarımız için, bağırsak bakterilerimiz için, bütün vücut bakterilerimiz için çok çok önemli. Bizim dış ortamla ara yüzümüz, bizim bağışıklık sistemimizin dengesini sağlayan bağırsak bariyeri sağlam olmak zorunda. Ot ilaçları/herbisit burayı komple bozuyor. Dolayısıyla bağışıklık sistemimizi zayıflatıyor, daha kolay hasta oluyoruz. Bağırsak bariyerini bozduktan sonra hem akut enfeksiyonlara, koronavirüs zamanındaki gibi dışarıdan mikrobik hastalıklara da açık hale geliyoruz. Onun dışında otoimmün hastalıklara da açık hale geliyoruz ve bugün ot ilaçları kanserlerin en önemli nedenleri arasında gösteriliyor.
Orada bir ot var diye de belediyeden ille onu ilaçlamasını istememek gerekir. Biraz doğaya dokunmayı öğrenmemiz gerekiyor. Doğa-insan dostu etkinlikler yapılabilir, belki belediyelere de destek olunur, hem de sosyal bir aktivite olmuş olur.
Parktaki, yoldaki kısaca her yerdeki yabani ottan korkmamamız gerekiyor.
Bu otlar kimseye zarar vermez, onlar doğada kalmalı ki doğadaki kuşa, böceğe, suya, toprağa kısacası herşeye katkısı olsun ekosistem hizmetini hem insan hem doğa için yerine getirerek.
Yoksa nasıl yaşayacak kelebekler, kuşlar, arılar ve diğerleri, ki onlar BİZİM VAROLUŞUMUZUN asli nedeni ve temeli…
Dr. Gülizar Eroğlu
(KTMMOB Peyzaj Mimarları Odası Başkanı)
Çevre Eğitimi ve Yönetimi Uzmanı
KAYNAKÇA.
